अंदमान

त्र्यं. र. देवगिरीकर यांनी लिहिलेले सरदार पटेलांचे चरित्र वाचतो आहे. त्यात १९३८ च्या हरिपुरा काँग्रेसची माहिती आहे. त्यात असा उल्लेख आहे की - राजबंदी मुक्त करणे हे काँग्रेसने प्रांतिक निवडणुकीत दिलेले आश्वासन होते. हिंसेच्या गुन्ह्यासाठी शिक्षा भोगणारे बरेच जण अंदमानात होते. त्यांना भारतात परत आणण्यासाठी गांधीजी, वल्लभभाई वगैरेंनी प्रयत्न केले.

बाकी थोडी या प्रकरणाच्या अनुषंगाने काँग्रेसच्या अंतर्गत राजकारणाची त्रोटक चर्चा आहे. उत्तर प्रदेश आणि बिहारच्या संदर्भात. सहजच सावरकरांच्या सुटकेची, माफीनाम्याची आठवण झाली. दोहोंचा संबंध नाही पण हा विषय आज ज्या पद्धतीने हाताळला जातो तो तसा नाही हे म्हणता येऊ शकते. कारण अंदमानातील कैद्यांची सुटका हा विषय काँग्रेसनेही हाती घेतला होता. यावर अधिक माहिती आणि विश्लेषण व्हायला हवे. अभ्यासकांनी यावर प्रकाश टाकायला हवा.

- श्रीपाद कोठे

४ नोव्हेंबर २०१९

मर्यादांची जाणिव

सध्या सगळंच काही वाईट होत आहे असं नाही. सध्याच्या घडामोडींमुळे राजकारण, लोकशाही, निवडणुका यांच्या मर्यादा; सामाजिक/ व्यक्तिगत जीवन आणि राजकारण; हे ठळकपणे अधोरेखित होतं आहे. एक प्रकारे माणसाच्या psycho-social उत्क्रांतीला/ घडणीला बळ आणि वळण मिळतं आहे. समाज आणि व्यक्तीच्या over politicising ला कमी करण्यात याची मदत होऊ शकेल. अर्थात असं होईल का आणि आम्हाला ते हवं आहे का; हे प्रश्नच आहेत.

- श्रीपाद कोठे

४ नोव्हेंबर २०१९

कर्म आणि त्याचे फळ

कर्माची प्रेरणा आणि परिणाम दोन्ही ईश्वरी असतात. चांगल्याचा परिणाम चांगला, वाईटाचा वाईट वगैरे काही नसतं. किंवा ते तसं सिद्ध करता येत नाही. ऑपरेशन ब्ल्यू स्टार आणि बांगला देशाची निर्मिती या चांगल्या गोष्टी करूनही इंदिराजींची हत्या झाली. आपल्याकडून होणाऱ्या कर्माची स्फूर्ती, प्रेरणा, इच्छा या अज्ञात शक्तीकडून येतात. अन त्या कृतीचे परिणाम कधी अपेक्षित, कधी अनपेक्षित, कधी अनाकलनीय असतात. थोडेफार ठोकताळे आपण सांगतो, पण सूक्ष्मता, अचूकता, पूर्णता आपल्या हाताबाहेरचे असते. योग्य वाटते ते करणे आणि सोडून देणे. 'करम की गती न्यारी'.

- श्रीपाद कोठे

४ नोव्हेंबर २०२०

अणुबॉम्ब आणि भय

आधुनिक सभ्यतेने इतका अविश्वास निर्माण केला आहे की, एका अणुबॉम्बने प्रचंड मोठी हानी करू शकतो हे माहीत असूनही विविध देश डझनावारीच नव्हे, तर शेकडो अणुबॉम्ब बाळगतात. एका अंदाजानुसार रशियाकडे ८०० अन अमेरिकेकडे ६५० अणुबॉम्ब आहेत. आपले अणुबॉम्ब फुटतील की नाही अशी तर या देशांना शंका नाही. प्रचंड भय आणि त्यातून जन्माला येणारा अक्राळविक्राळ अविश्वास म्हणजेच आधुनिकता. विज्ञान, वैज्ञानिकता, वास्तवता यासारख्या गोष्टी भय, संभ्रम आणि अविश्वास जन्माला घालत असतील तर त्यापेक्षा अवैज्ञानिक आणि अंधश्रध्द असणे फार चांगले.

- श्रीपाद कोठे

३ नोव्हेंबर २०१६

जयजयकार

झी टॉकीजवर तृतीयपंथीयांवरचा 'जयजयकार' सुरू आहे. बाकी तर ठीक आहे पण दिलीप प्रभावळकर यांचं ज्येष्ठ नागरिकाचं पात्र छान आहे. एका अंगठीवरून त्याचा तृतीयपंथीय टोळीशी संबंध येतो. ही अंगठी त्याच्यासाठी एवढी महत्वाची का? कारण ती देवाघरी गेलेल्या बायकोच्या हेअर पिनची बनवलेली असते. अन त्यात खडा म्हणून गेलेल्या मुलाचा दुधाचा दात बसवला असतो.

सहज अरुणा ढेरेंची कविता आठवली - 'पुरुष असाही असतो'

- श्रीपाद कोठे

३ नोव्हेंबर २०१९

सफाई

दिवाळी येते आहे. साफसफाई करवून घेणे, घरदार चक्क करणे होईलच. पण स्वत: हातात झाडणी, फडा, खराटा, फडकं घेऊन थोडी तरी सफाई करता येईल का? काही नाही तर किमान दारे खिडक्या पुसून घेणे, नाही तर जाळे जळमट काढणे, पंखा पुसणे, डब्बे पुसणे, पडदे काढणे आणि लावणे; असं काही ना काही. अगदी थोडं तरी करता येईल का? स्त्री वा पुरुष वा मुलं, हुद्दा, व्यवसाय, स्थान, पैसा सगळं बाजूला ठेवून; स्वहस्ते काही ना काही सफाई. मन सुदृढ, कसदार आणि रेखीव व्हायला मदत होऊ शकेल. कणभर आध्यात्मिक उन्नतीही. पाहा. विचार करा.

- श्रीपाद कोठे

२ नोव्हेंबर २०१८

मंदिरात नमाज, मशिदीत आरती

मंदिरातील नमाजला विरोध असणाऱ्या काही लोकांनी 'मंदिरात नमाज आणि मशिदीत आरती' अशी भूमिका घेतलेली दिसली. त्यावर माझे मत -

असहमत. कारण हिंदूंच्या मंदिरात नमाज पठण हे हिंदूंच्या ethos ला बाधा पोहोचवत नाही. मशिदीत आरती इत्यादी त्यांच्या ethos ला धरून नाही त्यामुळे ते योग्य नाही. प्रत्येकाच्या श्रद्धेचा, ती श्रद्धा घातक होत नाही तोवर आदर आणि सन्मानच करायला हवा. मशिदीत आरती करणे हे हिंदू विचाराला न शोभणारे. स्वामीजींना जेव्हा विचारले होते - 'आम्ही हिंदू व्हावे असे तुम्हाला वाटते काय?' त्यावर त्यांचे उत्तर होते - 'नाही. तुम्ही चांगले मुस्लिम, चांगले ख्रिश्चन व्हावे.' अर्थात स्वामीजींना नाकारण्याचे स्वातंत्र्यही हिंदू म्हणून आपल्याला आहेच. देव, धर्म, आध्यात्म हे राजकारणाच्या कलाने चालावेत हा मुस्लिम व ख्रिश्चन विचार आहे. तो हिंदू विचार नाही. तसे होऊ नये हे माझे स्पष्ट मत आहे.

- श्रीपाद कोठे

२ नोव्हेंबर २०२०

(मथुरेच्या नंद बाबा मंदिरात नमाज अदा केली म्हणून कोणी तरी तक्रार केली आणि प्रथम सूचना अहवाल दाखल करण्यात आला आहे. या आशयाची बातमी आत्ता पाहिली. विचित्र वाटलं. हिंदू बंधूंनो, मंदिरात नमाज अदा केल्याने आपला देव आणि धर्म बाटत नाही. उलट तसे करणाऱ्यांचा देव आणि धर्म बुडतो असे म्हणतात. हिंदूंचं काहीच नुकसान होत नाही. हां, काही नुकसान, तोडफोड, अवमानकारक उक्ती वा कृती, विषपेरणी; या गोष्टी नसल्या म्हणजे झाले. तेवढं लक्ष असावं. नमाजला हरकत असू नये.)